SLOVENOFILSTVO
Pravac u ruskoj društvenoj misli, suprotan zapadnjaštvu. Njegove pristalice su isticale samobitnost razvoja Rusije, njenu religiozno-historijsku i kulturno-nacionalnu svojevrsnost i težile su da dokažu da je slovenski svijet pozvan da obnovi Evropu svojim ekonomskim, običajnim, moralnim i religioznim načelima. Zapadnjaci su pak stali na gledište jedinstva čovječanstva i zakonitosti njegovog historijskog razvoja i smatrali da je za Rusiju neizbježno da prođe iste historijske puteve kao i napredni zapadnoevropski narodi. U temelju socijalno-političkih razmimoilaženja ovih dvaju intelektualnih pravaca ležala su duboka filosofska neslaganja. Sa svoje strane, predstavnici zapadnjaštva nisu se odlikovali religioznošću, a u filosofskim i u historiografskim teorijama pridržavali su se ideja sekularizma.
Slovenofilstvo kao pogled na svijet nastao je kao rezultat filosofskih diskusija sa zapadnjacima u sredini ruskog plemstva 30-40-ih godina XIX vijeka. Sporovi su se vodili oko osnovnog problema: da li svijetom vlada slobodna stvaralačka volja ili pak zakon nužnosti. Razmatrali su takođe pitanja o tome u čemu se sastoji razlika između ruskog i zapadnoevropskog prosvjetiteljstva - da li samo u stupnju razvoja ili u samom kakrakteru prosvjetiteljskih načela, i, u skladu s tim, da li Rusija treba da pozajmljuje ta načela od Zapada ili pak da ih traži u pravoslavno-ruskom duhovnom svakodnevnom životu.
Pristalice slovenofilstva su se slagale u tome da Rusiji predstoji misija da položi temelje nove općeevropske prosvjećenosti, temelje koji se oslanjaju na istinska hrišćanska načela koja su se sačuvala u krilu Pravoslavlja. Samo je Pravoslavlju, po njihovom mišljenju, svojstvena slobodna stihija duha, stremljenje prema stvaralaštvu, ono je lišeno one pokornosti nužnosti, koja je svojstvena zapadnoevropskom društvu s njegovim racionalizmom i dominacijom materijalnih interesa nad duhovnim, što je, na kraju krajeva, i dovelo do razdora, individualizma, pocjepanosti duha na njegove sastavne elemente.
Slovenofilstvo je odricalo mogućnost shvaćanja istine kroz izdvojene spoznajne sposobnosti čovjeka, bila to osjećanja, razum ili vjera. Samo je duh u njegovoj živoj cjelovitosti u stanju da primi istinu u svoj njenoj punoći, samo jedinstvo svih spoznajnih, estetičkih, emocionalnih, moralnih i religioznih sposobnosti, uz obavezno učešće volje i ljubavi, otkriva mogućnost da se svijet spozna onakvim kakav on jeste, u njegovom živom razvoju, a ne u obliku apstraktnih pojmova ili čulnih predstava. Pri tom je istinsko znanje dostupno ne pojedinačnom čovjeku, već takvoj ukupnosti ljudi, koja je objedinjena jedinstvenom ljubavlju, to jest sabornom sviješću. Sabornost stiče u slovenofilstvu široko značenje, sama Crkva se shvaća kao kao nekakav analog sabornog društva. Sabornost je mnoštvo ujedinjeno silom ljubavi u slobodno i organsko jedinstvo. Samo u sabornom jedinstvu ličnost stiče svoju istinsku duhovnu samostalnost. Sabornost je suprotna individualizmu i podjeljenosti, ona odriče potčinjavanje nekom autoritetu, uključujući i autoritet crkvenih jerarha jer njeno neotuđivo svojstvo jeste sloboda ličnosti, dobrovoljno i slobodno ulaženje ličnosti u Crkvu.
Drugo, za slovenofile je karakteristično suprostavljanje unutrašnje slobode spoljašnjoj nužnosti. Svi su oni isticali primat slobode koja proističe iz unutarnjih ubjeđenja čovjekovih, i podvlači negativnu ulogu spoljašnjih ograničenja čovjekove djelatnosti, pogubnost potčinjavanja čovjeka vladavini spoljašnih okolnosti. Slovenofilstvo je težilo da oslobodi čovjeka vladavine spoljašnjih sila, spolja nametnutih principa ponašanja, ono se borilo za takvo ponašanja koje bi u cjelini bilo određeno unutarnjim motivima koji proističu iz srca, odeđeno duhovnim a ne materijalnim interesima pošto se istinska vaspitanost i ponašanje ne potčinjavaju spoljašnjoj nužnosti i ne opravdavaju se njome. Čovjek treba da se rukovodi svojom savješću a ne racionalističkim određenjem koristi.
Treća karakteristična crta slovenofilskog shvaćanja svijeta bila je njegova religioznost. Slovenofili su smatrali da, na kraju krajeva, vjera određuje i kretanje historije, i svakodnevni život, i moral i mišljenje. Zato je ideja istinske vjere i istinske Crkve bila u temelju njihovih filosofskih teorija. Međutim, oni nisu poistovjećivali historijsku Crkvu, to jest realno postojeću Rusku Pravoslavnu Crkvu, s onom Pravoslavnom crkvom koja je u stanju da postane jedna crkva svih vjernika.
Dodaj komentar |
0 Trekbekovi